XLV DYMARKI ŚWIĘTOKRZYSKIE
2000 lat temu, na przestrzeni około 800 km2, a zwłaszcza na północny wschód od Łysogór − pasma głównego Gór Świętokrzyskich, dawni mieszkańcy tych ziem, nazywani przez historyków rzymskich Lugiami, wydobywali i przetwarzali znajdujące się tu złoża rud żelaza. Rudę eksploatowano nie tylko powierzchniowo, ale również przy pomocy chodników i szybów górniczych, których ślady odnotowano w Rudkach, koło Nowej Słupi. Zespołowe badania nad starożytnym hutnictwem w Górach Świętokrzyskich rozpoczęto w 1955 roku. Żużel pozostawiony przez starożytnych hutników stał się pierwszym obiektem zainteresowania naukowców. Dzięki badaniom archeologicznym zostały odsłonięte i zadokumentowane liczne pozostałości starożytnych piecowisk grupujących ślady pracy zespołów − od kilkunastu do kilkuset pieców dymarskich. Badania metalurgiczne i doświadczalne wytopy umożliwiły odtworzenie starożytnego procesu uzyskiwania żelaza. 50 lat temu w Nowej Słupi powstało Muzeum Starożytnego Hutnictwa Świętokrzyskiego, a od 1967 roku rozpoczęto prezentację wyników badań w czasie imprezy plenerowej zwanej po dziś Dymarkami Świętokrzyskimi. Główną atrakcją przedsięwzięcia jest rekonstrukcja uzyskiwania żelaza prowadzona na tzw. Piecowisku − przestrzeni wydzielonej dla eksperymentalnych pokazów u stóp Łysej Góry. Starożytny piec dymarski posiadał część dolną, tzw. kotlinkę w formie wykopanej w ziemi owalnej jamy o średnicy ok. 50 cm. Część nadziemną stanowił szyb zbudowany z kształtek wykonanych z lessu z domieszką krótko ciętej słomy. W dolnej części szybu znajdowały się otwory, które doprowadzały powietrze do wnętrza pieca. Do uzyskiwania żelaza potrzebne były trzy zasadnicze składniki: ruda żelaza, węgiel drzewny i powietrze. Jak wskazują badania doświadczalne, w części szybowej pieca miał miejsce proces redukcji bezpośredniej, w którego konsekwencji, w okolicach otworów dmuchowych tworzyła się gąbka metalicznego żelaza zwana łupką. Do kotlinki spływał żużel, będący produktem ubocznym procesu. Czas wytopu mógł wynosić nieraz kilkanaście godzin i po jego zakończeniu rozbierano część szybową pieca skąd wyjmowano łupkę. Uzyskany produkt dopiero poprzez wielokrotne obtapianie i przekuwanie doprowadzano do postaci kowalnego kęsa żelaza, zdatnego do wyrobu narzędzi lub broni. Od 10 lat Dymarki Świętokrzyskie odbywają się w połowie sierpnia, aby przybliżyć antyczną metalurgię żelaza przebywającym w regionie turystom. Nastąpiła też znacząca zmiana formuły tej imprezy w związku z realizacją programu Człowiek i Żelazo w pierwszych wiekach naszej ery, który zakłada osadzenie pokazu uzyskiwania żelaza w realiach okresu wpływów rzymskich. Poza starannie opracowaną scenografią składającą się z rekonstrukcji narzędzi, ozdób, strojów i broni z początków naszej ery połączono prezentację starożytnego hutnictwa z pokazami innych dziedzin wytwórczości tego czasu, których świadectwa znane są ze źródeł archeologicznych. Na Piecowisko zaproszono specjalistów zajmujących się rekonstrukcją m.in. antycznego kowalstwa, złotnictwa, brązownictwa, garncarstwa, obróbki poroża, tkactwa, plecionkarstwa i smolarstwa, którzy obecnie współtworzą kolejne odsłony rzemiosła i życia codziennego w okresie rzymskim. Dopełnieniem tej żywej lekcji historii są pokazy barwy i broni rzymskich legionistów, podkreślające różnice pomiędzy światem barbarzyńskim a strefą rzymskich prowincji. Corocznie program prezentacji jest wzbogacany o nowe elementy, które odnoszą się do różnorodnych aspektów życia codziennego ludów celtyckich i germańskich oraz ich kontaktów z Rzymskim Imperium. Od kilku lat pokazy mają również wymiar międzynarodowy poprzez udział dymarzy z Danii, gladiatorów z Czech i rzemieślników z Białorusi. Tegoroczna edycja planowana jest przy udziale kolejnych gości: członków grup rekonstrukcyjnych z Niemiec skupionych w zgromadzeniu Comitatus oraz przybyłych z Włoch reprezentantów grupy Vocis Imago Romae. Od roku ubiegłego współpracujemy również z Muzeum Starożytnego Hutnictwa Mazowieckiego w Pruszkowie a w roku bieżącym pokusimy się o odtworzenie dużego pieca dymarskiego z terenu Dolnego Śląska dzięki obecności „dymarzy” z Muzeum Archeologicznego we Wrocławiu oraz Ekomuzeum „Dymarki“ w Tarchalicach. Chcemy w ten sposób zainicjować kultywowanie szczytnych tradycji starożytnego, świętokrzyskiego hutnictwa na szerokim tle kulturowym, pozwalającym widzowi na autentyczną wędrówkę w czasie. Chociaż pokazy będą miały miejsce w Nowej Słupi, to odnosić się będą nie tylko do terenu Gór Świętokrzyskich i ziem polskich.
Kilka lat temu samorząd Nowej Słupi podjął inicjatywę utworzenia Centrum Kulturowo−Archeologicznego, które będzie stanowić trwałe zaplecze dla badań i pokazów związanych ze starożytnym centrum metalurgii żelaza. Działanie to, finansowane w części ze środków Unii Europejskiej, pozwoli już tym roku na realizację Dymarek w znacznie odmienionym otoczeniu. Tegoroczny festyn będzie jednocześnie otwarciem nowego obiektu, który powinien stanowić znaczącą atrakcję promujacą archeologiczną spuściznę o znaczeniu europejskim. Przedmiotem ekspozycji na terenie Centrum będą struktury mieszkalne i gospodarcze odtworzone na podstawie badań archeologicznych stanowisk kultury przeworskiej oraz obiekty nawiązujące do pogranicza Imperium Rzymskiego zlokalizowane w powstałej dla celów edukacyjnych strefie „rzymskiej”. Otwarcie tego wyjątkowego parku tematycznego rozpocznie się już w dniach 18 i 19 sierpnia w ramach Warsztatów Archeologicznych poprzedzających właściwe Dymarki Świętokrzyskie, które tradycyjnie odbędą się w sobotę i niedzielę - 20 i 21 sierpnia 2011 roku. Mamy zatem wyjątkową możliwość zaproszenia do Nowej Słupi, do wspólnego z nami odkrywania tego, co dziś jest stare a kiedyś było nowe przez cztery dni pod koniec okresu wakacyjnego.

Prezentacje w czasie XLV „Dymarek Świętokrzyskich” (20-21 siernia) i poprzedzających je „Warsztatów Archeologicznych” (18-19 sierpnia 2011):
- Warsztaty hutnicze (pełne pokazy starożytnej metalurgii żelaza) wraz z rekonstrukcją piecowisk dymarskich i eksperymentalnymi pokazami wytopu żelaza w piecach kotlinkowych rekonstruowanych na podstawie znalezisk z terenu Gór Świętokrzyskich, Mazowsza i Dolnego Śląska.
- Warsztat kowalski
- Warsztaty brązownicze
- Warsztaty prezentacji uzbrojenia
- Warsztat złotniczy
- Warsztaty tkackie
- Warsztat wyrobów z filcu
- Warsztat obróbki poroża i kości
- Warsztat farbiarski i plecionkarski
- Stanowiska łucznicze i rzutów oszczepem dla zwiedzających
- Stanowisko produkcji dziegciu i smoły drzewnej
- Stanowisko ćwiczeń fechtunku dla zwiedzających
- Warsztat wyrobu szklanych paciorków
- Warsztat obróbki drewna i antycznego snycerstwa
- Warsztat piśmiennictwa starożytnego
- Warsztat powroźniczo-pasamonierski
- Warsztat obróbki skóry i szewstwa antycznego
- Warsztat obróbki bursztynu
- Warsztaty garncarskie wraz z rekonstrukcją pieców garncarskich z młodszego okresu rzymskiego
- Mennice prezentujące kopie monet rzymskich i celtyckich
- Prezentacja rekonstrukcji gospodarstwa domowego i kuchni
- Stanowisko gier i zabaw antycznych
- Zielarstwo
- Stanowisko warzelnictwa soli
- Stanowisko magii antycznej (apotheca)
- Rzymska legacja wraz z rekonstrukcją obozów legionistów rzymskich (pokazy musztry i sposobów walki armii rzymskiej)
- Inscenizacje scen z życia codziennego w okresie rzymskim oraz sposobów walki Celtów i Germanów
- Stanowisko antycznej kuchni rzymskiej
- Prezentacje dot. funkcji niewolnictwa w świecie antycznym
- Prezentacja rozniecenia „świętego ognia”
- Pokazy fechtunku i starć zbrojnych z udziałem legionistów rzymskich, wojowników germańskich i celtyckich
- Pokazy walk gladiatorów
przy udziale ok. 170 Wykonawców pokazów

http://www.forum.korzenie.gimnazjum.com.pl/viewtopic.php?f=5&t=564